گزارش ایسنا و فارس از نمایش و نقد هامون

پوریا شکیبایی برای جلسه‌ی نمایش «هامون» نوشت:

 

هر روز که می‌گذرد جای خالی پدر را بیشتر حس می‌کنم

 

 

با نمایش فیلم سینمایی «هامون» داریوش مهرجویی، پس از هفت روز از درگذشت خسرو شکیبایی؛ دوباره «حمید هامون» در قاب سینما نقش بست.

 

به گزارش ایسنا، طی نشستی که روز گذشته از سوی انجمن منتقدان و نویسندگان سینما در خانه سینما برگزار شد، حمیدرضا صدر، امیر پوریا ـ منتقد ـ و جابر قاسمعلی فیلم‌نامه‌نویس از بازیگری خسرو شکیبایی گفتند.

 

حمیدرضا صدر با بیان اینکه نقد یک فیلم در جمع افرادی که عاشقانه آنرا دوست دارند؛ بسیار تفاوت دارد، ادامه داد: اولین‌باری که فیلم «هامون» را دیدم، آن را نپسندیدم و حتی مطالب تندی نیز درباره آن نوشتم اما بعدها براساس شوق مردم آن را بارها و بارها تماشا کردم و نظرم درباره فیلم تغییر کرد.

 

او «هامون» را به‌عنوان اولین فیلمی که پس از انقلاب، «عشق» را به تصویر کشیده؛ معرفی کرد و گفت: در این فیلم رابطه زن و مرد براساس عشق و نفرت توام است و رابطه مبهمی به تصویر کشیده می‌شود که می‌توان آن را از زوایای متعددی مورد بررسی قرار داد.

 

این منتقد همچنین عنوان کرد: درسینمای ایران تصویری که از روشنفکر ارائه می‌شود، معمولا حالت منفی دارد و مضمون روشنفکر در سینمای ایران بحث جالبی است. در «هامون» نیز شاهد نوعی بی‌قراری هستیم و امروز پس از بازگشت 20 سال از ساخت این فیلم احساس می‌شود، این بی‌قراری در میان اهل کتاب گسترش یافته است و گویی این فیلم زبان حال طبقه اهل فرهنگ است.

 

او با اشاره به بازی خسرو شکیبایی در فیلم «هامون»، گفت: شخصیت شکیبایی در «هامون» به گونه‌ای نبود که بتوان آن را نوعی تیپ دانست و نقش او از معدود نقش‌هایی است که تبدیل به تیپ نشد، چرا که هیچ گاه کسی موفق نشد؛ فیلمنامه‌ای با ساختار پیچیده فیلمنامه این فیلم را به نگارش درآورد.

 

صدر همچنین به نرمش خسرو شکیبایی در این فیلم اشاره داشت و صدا را از شاخصه‌های بارز این بازیگر دانست و شکل ادای کلمات او را فوق العاده دانست.

 

او در ادامه درباره تاثیر نقدهایش نیز گفت: احساس می‌کنم خواننده نقدهای ما گروه محدودی هستند و به هیچ عنوان معتقد به تاثیر عمیق نوشته‌هایم برروی بازیگران نیستم. درباره این فیلم نیز در ابتدا نقدهای تندی نوشتم اما با این حال شکیبایی به کار خود ادامه داد و مردم نیز استقبال چشمگیری از فیلم به عمل آوردند.

 

این منتقد، در ادامه از عملکرد رسانه ملی پس از درگذشت خسرو شکیبایی انتقاد کرد و گفت: در این روزها تلویزیون حتی چند کلیپ هم آماده نکرد و این مسئله نشان دهنده آن است که قدر هیچ چیز را نمی‌دانیم.

 

به گزارش ایسنا، امیر پوریا دیگر منتقد سینما هم اظهار کرد: خلق شخصیت «هامون» به قدر کافی برای سینمای ایران استثنایی است و حتی می‌توان گفت بازیگری در سینمای ایران به دو بخش قبل و بعد از «هامون» تقسیم می‌شود البته ممکن است قبل از «هامون» نیز عده‌ای نقش‌های مشابه‌ای را ایفا کرده باشند، اما اکثر این نقش‌ها کوتاه بوده و محدود به یک یا چند سکانس خاص می‌شد.

 

او در ادامه، صدا و اجرای زنده‌یاد خسرو شکیبایی و متن فیلمنامه فیلم «هامون» را از موارد استثنایی سینمای ایران دانست و نریشن‌های نیمه تمام و جمله‌های ناقص را از ویژگی‌های این فیلم خواند.

 

این منتقد، همچنین عنوان کرد: گاه گفته می‌شود که بازی برخی از بازیگران حالت تکرار به خود گرفته است اما از نظر من چنین عقیده‌ای به دلیل شناخت ضعیف ما از شکل‌های بازیگری است و یکی از کلیشه‌هایی که امروزه گریبان نقد را گرفته نشناختن تفاوت‌هاست و اینکه انتظار می‌رود بازیگر نقش‌های کاملا متعدد و متفاوتی را بازی کند به نوعی نشناختن تفاوت‌هاست چرا که هر بازیگری خصوصیات فیزیکی و شخصیتی خاصی دارد که با آنها جلوه می‌کند.

 

او همچنین ایفای نقشی مانند حمید هامون را در آن زمان نوعی ریسک دانست و با اشاره به ریتم سریع فیلم «هامون» گفت: گاه معتقدیم ریتم فیلمها نباید تند باشد، در حالیکه ریتم زندگی ممکن است بسیار سریعتر از آن نیز باشد. اما همواره تصور می‌کنیم تماشاگر سینما متوجه ریتم تند نخواهد شد.

 

جابر قاسمعلی فیلمنامه‌نویس سینما هم در این نشست عنوان کرد: گاه فیلمنامه این فیلم را همانند فال حافظ بصورت تصادفی باز می‌کنم و آنها را مورد بررسی قرار می‌دهم و معتقدم برای تمامی افرادی که قصد دارند درحرفه فیلمنامه‌نویسی موفقیتی کسب کنند، خواندن چندین‌باره این فیلمنامه ضروری است.

 

او در ادامه این فیلم را مخصوص طبقه روشنفکر جامعه دانست و موضوع خاص این فیلم و ساختار خاص آن را از ویژگی‌های این فیلم برشمرد و گفت: نوع شخصیت «هامون» و بازی درخشان خسرو شکیبایی به‌گونه‌ای است که آن را برای مخاطب بسیار دلپذیر می‌سازد و به نظر من هامون، شکیبایی است و شکیبایی؛ هامون و مخاطبین هامون، هامون.

 

این فیلمنامه نویس از این فیلم به عنوان اتفاق شگرف سینمای ایران یاد کرد و افزود: داریوش مهرجویی پیش از آنکه شکیبایی تبدیل به یک ستاره شده باشد، او را مورد استفاده قرار داد و با توجه به ویژگی‌های دوگانه یا چندگانه نقش «هامون» شاید کسی به غیر از شکیبایی توان اجرای آن را نداشت .

 

به گزارش ایسنا، قرار بود خانواده زنده‌یاد خسرو شکیبایی در این مراسم حضور داشته باشند، اما به دلیل شرایط نامساعد روحی موفق به حضور نشدند و پوریا شکیبایی پسر این هنرمند در متن یادداشتی به برگزارکنندگان این برنامه نوشت:

 

«به نام خالق خسرو به نام خسرو خوبان

 

همراهان عزیز پدرم

 

دوستان با وفای قلم به دست اهل فکر و اندیشه، یارانی که همین یک ماه پیش به پدرم لبخندی هدیه کردید و دلش را شاد (آن جایزه را که هنوز به یاد دارید)

 

امروز قرار بود بیایم تا چشم در چشم دوستانی بیندازم که پدرم را تنها نگذاشتند.

 

فکر می‌کردم میتوانم بیایم، فکر می‌کردم توانش را دارم اما هر روز که می‌گذرد جای خالی پدر را بیشتر حس می‌کنم.

 

بگذارید من در اندیشه‌ام به پدر فکر کنم و او را در لابه‌لای خاطرات پرشمارم سیر ببینم و امروز پدر برروی صندلی‌های خالی در کنار شما بنشیند و یک بار دیگر هامون را با شما ببیند.

 

غیبت من را که تصمیم داشتم عصر را در کنار شما باشم به بزرگواری عزت و عظمت قلمتان ببخشید و مطمئن خواهم بود درک خواهید کرد؛ بعد از هفتیم روز پرواز پدر چه حالی برای آدم ایجاد می‌شود.»

 

=======

 

در نشست نقد فیلم «هامون» در «خانه سینما» عنوان شد؛

 

«شکیبایی» با «هامون» خطر بزرگی را به جان خرید

 

خبرگزاری فارس: یک منتقد سینما گفت: شکیبایی این خطر را به جان خرید که عده‌ای بازی او را ضعیف یا ناواضح ارزیابی کنند اما با استفاده از همین روش توانسته یکی از پرریتم‌ترین بازی‌ها را از نظر تغییر حالت در سینمای ایران داشته باشد.

  

 

به گزارش خبرنگار سینمایی فارس، عصر دیروز در یازدهمین نشست از سلسله جلسات نمایش و نقد فیلم در کانون منتقدان و سینمایی ایران، طی ویژه‌برنامه‌ای فیلم «هامون» به نمایش درآمد و پس از آن حمیدرضا صدر، جابر قاسمعلی و امیر پوریا به نقد و بررسی دوران بازیگری خسرو شکیبایی و بازی او در این فیلم پرداختند.

بنا بر این گزارش، در این مراسم پس از نمایش فیلم «هامون» ساخته داریوش مهرجویی، «کیوان کثیریان» نایب رئیس و رئیس کانون فیلم انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی، گفت: امروز قرار بود خانواده خسرو شکیبایی نیز در کنار ما باشند که متأسفانه این اتفاق نیفتاد اما پوریا شکیبایی برای ما یادداشتی فرستاده است.

در ادامه یادداشت پوریا شکیبایی قرائت شد که در آن نوشته بود:

به نام خالق خسرو به نام خسرو خوبان،

 همراهان عزیز پدرم، دوستان باوفای قلم به دست اهل فکر و اندیشه، یارانی که همین یک ماه پیش به پدرم لبخندی هدیه کردید و دلش را شاد. (آن جایزه را که هنوز به یاد دارید...) امروز قرار بود بیایم تا چشم در چشم دوستانی بیندازم که پدرم را تنها نگذاشتند. فکر می‌کردم می‌توانم بیایم، فکر می‌کردم توانش را دارم اما هر روز که می‌گذرد جای خالی پدر را بیشتر حس می‌کنم. بگذارید من در اندیشه‌ام به پدر فکر کنم و او را در لابه‌لای خاطرات پرشمارم، سیر ببینم و امروز پدر بر روی صندلی‌های خالی در کنار شما بنشیند و یک بار دیگر «هامون» را با شما ببیند. غیبت من را که تصمیم داشتم عصر را در کنار شما باشم به بزرگواری عزت و عظمت قلمتان ببخشید و مطمئن خواهم بود درک خواهید کرد بعد از هفتمین روز پرواز پدر چه حالی برای آدم ایجاد می‌شود.

در ادامه این جلسه، منتقدان این جلسه به همراه «علی علایی» سخگوی شورای مرکزی انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی که مجری این جلسه بود، به روی صحنه رفتند.

به گزارش فارس، «علی علایی» در ابتدای این جلسه نقد و بررسی گفت: در دو دهه نظرسنجی‌های مختلف در مورد فیلم‌های ایرانی، «هامون» همیشه یکی از برگزیده‌ترین و محبوب‌ترین فیلم‌ها نزد مردم بوده است و به همین خاطر، با وجود این که نسخه به نمایش درآمده نقص فنی اندکی داشت، امیدوارم از دیدن آن لذت برده باشید چون قصد اصلی ما از دیدن این فیلم نقد بازی شکیبایی است.

در ادامه «حمیدرضا صدر» در شروع سخنان خود گفت: حضور در جمعی که فیلمی را عاشقانه دوست دارند و حرف زدن در مورد این فیلم برای آنها سخت است. البته عده‌ای می‌گویند این فیلم نوستالژی به همراه دارد اما به نظر من این موضوع درست نیست. چون «هامون» یک فیلم‌کالت است. همه هامون‌بازان هیچ وقت از دیدن آن سیر نمی‌شوند و همیشه با شخصیت‌هایی که می‌شناسم و وقایعی که سیر آن را می‌دانند زندگی می‌کنند.

وی در ادامه افزود: در ایران ما تنها دو فیلم کالت داریم که اولی «قیصر» است و دومی «هامون» و من فیلم‌های کوتاه زیادی دیدم که جوان‌ها ساختند تا بتوانند تنها برای دقایقی در شخصیت «هامون» فرو روند. «هامون» فیلمی است که عده‌ای زیادی با آن بزرگ شدند و با آن با پیر شدند. البته من در نمایش اول فیلم از آن خوشم نیامد اما به مرور و در گذر زمان راز و رمز این فیلم را کشف کردم و امروز که بیست سال گذشته می‌توان به ویژگی‌های این فیلم که آن را در سال 68 بی‌نظیر کرد، اشاره کنم.

صدر با اشاره به این که این فیلم برای اولین بار در دهه شصت رابطه عاشقانه یک زن و مرد را نشان داد و نگاهی متفاوت به چهره زن در سینمای بعد از پیروزی انقلاب ترسیم کرد، ‌گفت: این دو نکته از کلیدهایی بود که موجب شد «هامون» برعکس فیلمی مانند عروس که ساختاری کلاسیک تر داشت و مانند هامون نوآورانه نبود، دوام بیاورد و پس از سال‌ها هنوز علاقه مندان زیادی را به خود جلب کند.

در این نشست، «جابر قاسمعلی» در شروع سخنان خود با اشاره به اینکه «هامون» فیلمی خاص برای نسل او است، گفت: من گاهی به جای فال حافظ در منزل فیلمنامه «هامون» را باز می‌کنم و چند خط از آن را می‌خوانم و هر وقت از آن را می بینیم گویا احساسات واقعی و زندگی خود را بر پرده می‌بینم. البته هامون یک فیلم کالت است اما بخشی از کالت بودن این فیلم به مخاطبان فیلم برمی‌گردد که طیف روشنفکر جامعه ایران بودند. این طیف فراز و فرودهای بسیاری دیده است و تلخی‌های زیادی به جان خریده و در دهه شصت بسیاری از افراد وابسته به این گروه اجتماعی در مرز بی‌ایمانی و بی‌اعتقادی بوده‌اند و به همین دلیل است که این نسل تجربه‌های خود را در «هامون» می‌بیند.

قاسمعلی با اشاره به سختی انتخاب موضوعی مانند زندگی یک روشنفکر در یک فیلم، گفت: ساخت فیلمی از زندگی یک روشنفکر یک ریسک است. مردی تلخ‌اندیش و سیاه که همه چیز را فاجعه بار می‌بیند و قاعدتا جذابیتی برای تماشاگر ندارد. اما مهرجویی این حرکت آوانگارد را انجام داد و با ساختاری پیچیده و عجیب و غریب که مانند فیلم‌های متعارف آن زمان نبود، «هامون» را تبدیل به اثری متمایز در سینمای ایران کرد که هنوز تمایزش را حفظ کرده است. البته قطعا بدون بازی بسیار درخشان «خسرو شکیبایی» نمی‌توان «هامون» را تصور کرد. چون کسی نمی‌تواند نقش او را در «هامون» نادیده بگیرد.

«امیر پوریا» در ابتدای سخنان خود با اشاره به اینکه فیلم «هامون» را دوست ندارد، گفت: همیشه در بحث‌هایی که با دوستان هامون‌باز داشته‌ام گفته‌ام که من فیلم «هامون» را دوست ندارم بلکه شخصیت «هامون» را دوست دارم و این دوست داشتن به بازی استثنایی شکیبایی بازمی‌گردد.

این منتقد گفت: مرحوم شکیبایی در «هامون» یک بازی کلیدی انجام داد که استانداردهای بازیگری در ایران را زیرورو کرد و ما می‌توانیم سیر بازیگری در سینمای ایران را به قبل و بعد از «هامون» تفکیک کنیم. البته در تمام این سالها این بحث وجود داشته که شکیبایی هرگز از شخصیت هامون جدا نشده اما باید توجه داشته باشیم خلق شخصیت «هامون» توسط گروه مهرجویی - شکیبایی به قدری اتفاق استثنایی و منحصر به فردی در سینمای ایران است که تأثیر خود را بر این سینما حفظ کرده است.

پوریا در ادامه به ویژگی‌های خاص هامون اشاره کرد و گفت: «هامون»، فیلمی سوبژکتیو از دید «حمید هامون» است و این یعنی «خسروشکیبایی» باید در همه جا حضور داشته باشد. «شکیبایی» حضور را به شکلی عجیب در نگاه و بیانش به وجود آورده و او در واقع به خوبی خودش را تبدیل به دریچه‌ای برای ورود به دنیای «هامون» کرد. از جمله ویژگی‌های این فیلم می‌توان به گفتار متن یا مونولوگ درونی «هامون» اشاره کرد که در سینمای ایران بسیار استثنایی است و برخلاف نمونه‌های مانند آن که معمولا اشکالی سلیس و ادبی دارند، به‌شکلی جویده جویده و مانند محاوره نوشته شده است و حتی واکنش‌های آنی را هم به همراه دارد، گاهی جمله‌ای در نریشن تمام نشده که واکنش نسبت به آن را از سوی شخصیت‌ها می‌بینیم و این موضوع کیفیتی به فیلم می‌دهد که باعث می‌شود نریشن را عنصری اضافه ندانیم و به نظر می‌رسد در حال گوش کردن به اصوات ذهنی «حمید هامون» هستیم.

حمیدرضا صدر نیز با تأیید این موضوع گفت: «هامون» فیلم بسیار مدرنی است و مسائلی مانند عشق و زندگی نیز به شکلی مدرن در آن ارائه شده و به همین خاطر تبدیل به فیلم کالت شد، چون روابط کلیشه‌ای و عشق‌های کلیشه‌ای، فیلمی را تبدیل به فیلم‌کالت نمی‌کند.

وی ادامه داد: اگر به فیلم‌هایی مانند «کازابلانکا» یا «برباد رفته» نگاه کنیم که آنها نیز نمونه‌های خارجی فیلم‌کالت هستند، می‌بینیم در آن فیلمها رابطه زن و مرد بر عشق و نفرت توأمان تأکید دارد و مانند موجی است که می‌توان به آن هر لحظه از یک زاویه با هم نگریست.

صدر با اشاره به شخصیت اصلی فیلم گفت: در ایران معمولا بسیار کم پیش آمده که شخصیت اصلی فیلمی روشنفکر باشد و اگر هم این اتفاق افتاده شخصیت مسخره‌ای بوده است. حمید هامون هم در همین دسته جای می گیرد و با اینکه مردی دانشگاه رفته و بافهم است اما زنش را کتک می‌زند و بسیار درگیر مسائل و مشکلات بیهوده است. این یک اصل است که تصویری که سینمای ایران از اهل کتاب و قلم نشان داده، همیشه منفی بوده اما باید دانست که این وضعیت بازتاب واقعیت‌های جامعه بوده است و امروز پس از 20 سال این وضع حتی بدتر هم شده است.

وی همچنین گفت: نمی‌توان شخصیت «هامون» و «خسرو شکیبایی» را از هم جداکرد، چون «شکیبایی» هم مانند «هامون» بسیار خودویرانگرانه در زندگی جلو رفت و با تلخی زندگی خود را به سرانجامی رساند که همه ما از آن ناراحت شدیم.

صدر در پاسخ به پرسش «علی علایی» که پرسید چرا شکیبایی پس از نقطه اوجی مانند «هامون» به بازی در نقش‌های منفی روی می‌آورد، گفت: شکیبایی مجبور بود این کار را بکند چون او نتوانست با هامون تبدیل به تیپ شود و «هامون» به‌قدری شخصیت فوق‌العاده و استثنایی است که نمی‌توان فیلم دیگری بر اساس او ساخت. «هامون» یک شخصیت بود که هیچ قصه دیگری را نمی‌توان برای او نوشت و بازی در آن در واقع سدی برای شکیبایی بود که نتوانست در آن قالب به آن بازی ادامه دهد و شروع به بازی در نقش‌های منفی کرد.

«امیرپوریا» نیز در مورد روش‌های بازیگری شکیبایی گفت: به دلیل شناخت ضعیفی که از انواع مختلف بازیگری در بین ما وجود دارد شناخت بازیگری به شکل کلیشه‌های خاصی در بین ما درآمده که یکی از این کلیشه‌ها، نشناختن تفاوت کاراکتر فردی بازیگران بر اساس توانایی‌های فردی آنها است.

وی ادامه داد: «شکیبایی» بازیگری بود که در «هامون» استانداردهای جدیدی در بازی به وجود آورد. او در کارهای قبلی‌اش نیز شیوه‌ای مانند سریع حرف زدن یا استفاده از زبان بدن را به خوبی استفاده کرده بود اما بعضی ویژگی‌های «هامون» تنها مختص همان نقش است و حمید هامون را نمی شود در فیلم دیگری تکرار کرد.

پوریا افزود: یکی از خرق عادت‌های شکیبایی در «هامون» برداشتن این قید قدیمی است که افراد باید دیالوگ‌های خود را مانند خطابه بگویند و چند ثانیه مکث کنند تا نفر مقابل نیز حرف بزند اما فرم دیالوگ‌گفتن شکیبایی در «هامون» مانند صحنه ابتدای فیلم که هامون و دبیری با هم صحبت می‌کنند، فرمی نو و بسیار نزدیک به زندگی واقعی بود و تماشاچی با این ویژگی مانند بسیاری از ویژگی‌های فیلم هامون کنار آمد و پس از هامون این ترفند دیالوگ‌نویسی به روشی واقع‌گرایانه در فیلم‌ها تبدیل می‌شود که البته مهرجویی نمونه‌های آن را قبلا در «اجاره نشین‌ها» استفاده کرده بود، اما این روش در «هامون» به اوج خود می‌رسد و شکیبایی لحظه‌های پرقدرتی را در آن می آفریند.

پوریا همچنین با اشاره به ویژگی پرهیز از وجود در «هامون» گفت: پرهیز از وضوح جزو منش فیلم است که شکیبایی با دقت آن را در بازی خود پیدا کرده و این خطر را به جان خریده که عده‌ای بازی او را ضعیف یا ناواضح ارزیابی کنند اما او با استفاده از همین روش توانسته یکی از پرریتم‌ترین بازی‌ها را از نظر تغییر حالت در سینمای ایران داشته باشد.

 

 

 

 

 

/ 0 نظر / 17 بازدید